Norman Granz en zijn Jazz At The Philharmonic II

Oud Goud.

Norman Granz en zijn Jazz at the Philharmonic deel II.
JATP sinds 1957.

In deel I van dit verhaal heb ik het gehad over de Jazz at the Philharmonic concerten die door Norman Granz werden georganiseerd. Dat ging vooral over de box met tien cd’s en een uitgebreid boekwerk, die in 1998 werd uitgebracht met concertopnamen uit de Jaren Veertig van de vorige eeuw.
Voor die tournees contracteerde Norman Granz een aantal beroemde jazzmusici om opwindende muziek te maken. Echter, eind jaren vijftig veranderde zijn werkwijze. Hij had in 1957 ontdekt dat de formule in de V. S. niet meer werkte. Hij richtte zijn focus toen vooral op het managen van zijn label VERVE.

Concerten met bestaande groepen
hij werkte sindsdien, vooral als impresario met vaste groepen en nog altijd onder de vlag van Jazz at the Philharmonic.
Zoals met het Oscar Peterson Trio en Ella Fitzgerald en met het Duke Ellington orkest. De beroemde tournee in 1960 van het Miles Davis-John Coltrane Quintet zou zonder Granz niet hebben plaatsgevonden. Hij was de organisator en de spreekstalmeester tijdens die concerten. Dankzij deze toernee maakten we hier in Europa voor het eerst kennis met de nieuwe John Coltrane. Stan Getz met zijn trio en het Oscar Peterson trio verzorgden tijdens deze tournee ook tijdens elk concert een set.

En toch ook weer met ‘losse’ muzikanten
Periodiek organiseerde hij nog wel JATP Concerten met losse muzikanten. Ook hier in Nederland. Het concert in Londen, 1969 is daar een mooi voorbeeld van. Maar de grootste sensatie en dus de drijfveer, was weg. In 1967 organiseert hij nog een keer een Jatp-concert in de Verenigde Staten en tenslotte nog een reünie concert in 1972. Het laatste JATP-concert vond plaats in 1983 in Japan.

Veel labeltjes die oudere, rechten vrije muziek uitbrengen snoepen tegenwoordig ook uit deze rijk gevulde ruif. In de serie ‘Live in Paris’, een serie van het Franse label Fremeaux & Associés vind je bij voorbeeld een 3-cd box met opnamen van JATP-concerten uit 1958 – 1960. Daarop staan uitgebreide fragmenten van JATP-concerten uit die periode. Met als toetje de Gillespiana Suite van het Dizzy Gillespie Quintet. De al eerder genoemde box op Membran is daar ook een voorbeeld van.


JATP in Parijs 1960

Norman Granz en zijn Jazz at the Philharmonic – I

Oud Goud

Norman Granz en zijn Jazz at the Philharmonic – I
The Complete Jazz at the Philharmonic on Verve 1944 – 1949 op Verve Verve

Vele Swing- en Bebophelden.


De box

Het oeuvre dat Norman Granz heeft geproduceerd onder de noemer ‘Jazz at the Philharmonic’ (JATP) heeft misschien net zoveel voor- als tegenstanders. De samenstelling van de groepen gaven de zekerheid van opwinding en sensatie, maar beantwoordde niet aan de wens tot vernieuwing. De muziek in de box kon ook wel eens het recht hebben op het predicaat “Het vaakst heruitgegeven”! Elke keer dat er een nieuwe vorm van verpakken werd bedacht, 78-toeren 25 cm en 30 cm langspeelplaten, op singles, eepees (16 cm en 45 toeren!) en cd’s, kwam er een nieuwe uitgave.
De mooiste uitgave is –denkelijk- deze box uit 1998. Een houten houder voor vijf dubbel-cd’s en een bijpassend boekje met 222 pagina’s informatie. Ook 12,5 x 14 cm, net zoals de kartonnen dubbel-cd verpakkingen, maar met een wolk aan informatie en illustraties. Daar overheen een houten deksel met op de kunststof voorkant, als van een straatreclame bij een New Yorkse Jazzclub: THE COMPLETE JAZZ at THE PHILHARMONIC ON VERVE 1944 – 1949.

De inhoud: vijf dubbel-cd’s en een boekwerk

De Inhoud van de box

Een historisch monument met muzikale krachtpatserij, sensatie, jammen, persoonlijke voorkeuren van Mr. Granz, maar en passant is het ook een tijdsdocument van de eerste orde. De cd’s zijn voor de meer behoudende jazzliefhebber stuk voor stuk een feest om af te luisteren.

De willekeurig gepakte vierde cd bevat de neerslag van 22 april 1946 en begint met de laatste twee stukken van het concert van 28 januari 1946. Het begint uitgerekend met een ballad: ‘The Man I Love’ Dizzy Gillespie, Lester Young, Bud Powell, de hele ploeg krijgt de ruimte. ‘Sweet Georgia Brown’ geeft meer sensatie en Charlie Parker doet hier een uitgebreide duit in het zakje. Van het concert van 22 april krijgen we twee stukken van de pianist Meade ‘Lux’ Lewis. Dan kondigt Norman Granz de tweede set van die avond aan met een keur aan artiesten, Hawk en Prez, Bird, Buck Clayton en Willie Smith. Bij het aankondigen van Buddy Rich krijgt die al op voorhand een donderend applaus. Dan is het jammen op de ‘Jatp Blues’ en ‘I Got rhythm’. Swingende Jazz en grote namen. Daar stond Granz garant voor. Zo gaat het 10 cd’s door.

Vele uitgaven op LP en cd
Jammer genoeg was deze box eigenlijk al uitverkocht op het moment dat die op de markt kwam. Ik ben er ook tweedehands aangekomen. Een alternatief voor een zacht prijsje is de box die op het label Membran is uitgebracht. Daar zit geen spoortje informatie bij, maar wel een hoop muziek. Op de eerste zes cd’s staat een keuze uit de eerste zes Verve cd’s van de Verve Box. Op de laatste vier cd’s staat echter andere muziek dan in de Verve box. Membran maakt daar een keuze uit concerten uit 1950, 1952 en 1953.
Verder is er een onafzienbare rij van LP’s en cd’s met allerlei JATP opnamen van concerten uit de Verenigde staten, Japan en Tokio. Te veel om op te noemen. Op Verve, Pablo en andere labeltjes, die de rechtenvrije uitgaven opnieuw op de markt hebben gebracht. Kortom, dit fenomeen heeft een lang leven gehad en is door de jaren heen behoorlijk gedocumenteerd. Voor liefhebbers van Swing, Bop en sensatie een aanrader. (Hessel Fluitman)

Het concert uit 1944:

John Coltrane Quartet – Both Directions at once

John Coltrane Quartet – Both Directions at once
Impulse – Verve

John Coltrane – tenorsax, sopraansax
McCoy Tyner – piano
Jimmy Garrison – contrabas
Elvin Jones – drums


Als er een artiest is waarvan zijn muzikale ontwikkeling nauwkeurig is vastgelegd, dan is het die van John Coltrane wel. De vernieuwing van zijn muziek werd in eerste instantie al vastgelegd bij het beroemde eerste kwintet van Miles Davis. Voor de Nederlandsr fans bleek het meest verrassende moment van die ontwikkeling te vallen nadat Coltrane uit dit kwintet gestapt was. Voor de Europese Toer begin 1960, werd hij alsnog in het kwintet teruggehaald. Europa maakte zo kennis met de nieuwe weg die de tenorsaxofonist was ingeslagen. Het verhaal van het gedenkwaardige concert in het Kurhaus in Scheveningen is bekend: veel mensen liepen de zaal uit tijdens de solo van de saxofonist. Dit zou te ver gaan, dat was niet te volgen. Sindsdien leerden we zijn werk beter kennen en werd het steeds meer gewaardeerd. Tot de hemelbestormende exercities van de laatste paar jaar voor zijn dood in 1967 aan toe.

Both Directions at once
Dit jaar werd een tape in de nalatenschap van Coltranes ex-vrouw Naima gevonden met de neerslag van een opname op 6 maart 1963 in de beroemde opnamestudio van Rudy van Gelder.Het verhaal van deze opnamesessie geeft aan dat er voor de opname van de zanger Johnny Hartman met Coltrane twee opnamedagen waren gereserveerd. Echter op de eerste dag is Hartman niet komen opdagen, of was alsnog afgezegd. Wie zal het zeggen.
Het bleek een monotape te zijn. Omdat de originele stereo-opname nooit was gebruikt en uit ruimte overwegingen was vernietigd, is deze mono tape de enige neerslag van die dag. Hiervan zijn nu twee albums uitgebracht: een enkele cd met alle verschillende gespeelde stukken en een luxe uitvoering met twee cd’s. Die tweede cd bevat meerdere alternatieve takes van enkele stukken. Zie voor de lijst van stukken hieronder. Voor de verslaglegging van de ontwikkeling van het spel van Coltrane biedt deze opname een enorme verrijking en uitbreiding van de kennis over zijn groei.

De opnamen van deze dag zijn nu, 55 jaar later op cd uitgekomen. Je mag er uit opmaken dat Coltrane deze opname sessie deels heeft gebruikt om nieuwe composities in studio omgeving vast te leggen en deels om verder te onderzoeken. Uit de genummerde takes van de composities blijkt dat er voor de cd een keuze gemaakt is. Zo heeft hij tot vier keer toe Impressions verder uitgewerkt. Op de dubbel-cd vind je nog drie uitvoeringen. Deze versies werden niet zo gehaast gespeeld, als live wel werd gedaan. Voor elke jazzmusicus is dit prachtig studiemateriaal om te ontdekken wat Coltrane achtereenvolgens deed en hoe de composities werden benaderd. Een prachtige momentopname.

Slow Blues, voorheen ook al meerdere keren op de plaat gezet, is meer een studie opname, dan een blues. Frasen worden fiks uitgeprobeerd. Het stuk duurt ruim 11 minuten. ElvinJones begeleidt heel basaal en Coltrane zoekt de ene na de andere frase uit.

Nature Boy staat er als enige standard op. Dit blijkt de oudst bekende opname van dit nummer te zijn. Februari en maart 1965 zou hij het nog een paar keer opnemen. Het thema krijgt een aangepaste behandeling. Dat geeft aan dat hij toen al heel bekend was met het thema. Vervolgens varieert hij op elke maat van het thema, voordat de volgende maat wordt gespeeld. Tenslotte rondt hij het stuk voor zichzelf af. Bas en drums worden dan heel langzaam weggedraaid. En dat in 3:24

En dan de vier nieuwe stukken. One up, one down, Vilia, Untitled Original 11383 en Untitled Original 11386. Het kwartet speelde toen een aantal weken in Birdland en was dus helemaal op elkaar ingespeeld. Deze voor ons nieuwe stukken zullen die periode live dus meerdere keren aan de orde zijn geweest. Vandaar dat de spanningsboog in de stukken er meteen goed inzit. Voor de luisteraar alleen maar mooi. Door de sfeer in de studio worden de stukken geconcentreerd en gecontroleerd opgenomen. Live neemt Coltrane vaak wat meer ruimte en stretcht hij zijn solo’s meer. Van voor tot achter is de muziek boeiend. Zeker als je de stukken een paar keer hebt gedraaid, worden de thema’s en solo’s je meer eigen en gaan zelfs als oorwurmen fungeren. Ik kan niet anders zeggen dan dat er hoorbaar met veel intentie en warmte wordt gespeeld. Het Untitled Original 11386 is wat mij betreft favoriet. Dit staat ook nog twee keer op de tweede cd. Een mooi springerige intro op sopraan en een meeslepend b-gedeelte. Na de herhaling gaat Coltrane direct los. Het blijft melodieus en genuanceerd. Geen flarden en stapelingen, ‘gewoon’ spelen. Van Untitled Original 11383 staat ‘slechts’ een take op de cd. En ook nog als openingstrack.

Opnameplaats en -datum: Englewood Cliffs, 6 maart 1963
Uitgebracht: Juli 2018
Label: Impulse!Verve
Prijs: CD: € 20,-
CD Deluxe (2-cd) €23,-

 

Terzijde 1.
Lijst van stukken:
CD1

  • Untitled Original 11383 (take 1)
  • Nature Boy
  • Untitled Original 11386 (take 1)
  • Vilia (take 3)
  • Impressions (take 3)
  • Slow Blues
  • One Up, One Down (take 1)

CD 2

  • Impressions (take 1)
  • Impressions (take 2)
  • Impressions (take 4)
  • Untitled Original 11386 (take 2)
  • Untitled Original 11386 (take 5)
  • One Up, One Down (take 6)

Terzijde 2.
Opwinding over teruggevonden oude opnamen

Elke nieuwe snipper muziek van hem wordt gekoesterd. Alle gevonden opnamen worden met veel publiciteit gepresenteerd. In 2014 werd nog een Live opnamen van hem gevonden en uitgebracht: ‘Offering – Live at Temple University’. Dat geldt trouwens voor alle grote Jazzmusici. Elke keer als er een complete opname van een groot Jazzmusicus alsnog het leven ziet, is de hele Jazzwereld in rep en roer. Dat gold bijvoorbeeld voor de in 2005 teruggevonden Live opname uit november 1957 van Thelonious Monk met Coltrane at the Carnegie Hall; of voor de in 2007 gevonden opname van het concert van het Charles Minges sextet, dat in 1964 in de Cornell Universiteit in New York werd gegeven aan de vooravond van zijn beroemde Europese tournee met Eric Dolphy. Om van de vele gevonden concertopnamen van Bill Evans, de pianist, maar niet te spreken. Elk van deze ontdekkingen wordt bijgezet als een welkome verrijking van het oeuvre van de betreffende artiest (-en)