De Heilige Graal gevonden.

Sonny Rollins – Rollins in Holland – The 1967 studio & Live recordings, Featuring Ruud Jacobs & Han Bennink

Uitgave: Nederlands Jazz Archief & Resonance

Ultieme vondst in het NJA. Het is toch wat, wanneer je als zoeker naar muziek op het spoor komt van opnamen van een trio uit 1967, waarvan illegale opnamen de ronde doen, maar waarvan déze opnamen helemaal niet bekend waren en geluidstechnisch ook nog eens een hele hoge kwaliteit hebben. Dan ga je wel even uit je bol. Als die dan ook nog van de grootste nog levende tenorsaxofonist zijn, samen met een Nederlands ritme duo van grote klasse, dan is de vreugde niet te overzien. Na een tip van Ditmer Weertman de archivaris van het NJA, maakte Frank Jochemsen van het Nederlands Jazz Archief (NJA) dat drie jaar geleden mee. Toen kwamen de opnamen van het gelegenheidstrio Sonny Rollins, Ruud Jacobs en Han Bennnink uit 1967 boven water, tijdens digitalisering van aan het NJA gedoneerde banden. Hij heeft daarmee als een Ronde Tafel Ridder wèl zijn Heilige Graal gevonden!

Het zijn unieke opnamen die nu in het volle licht staan. Om ze uit te brengen was een samenwerkingsverband nodig van het Nederlands Jazz Archief met het Amerikaanse label Resonance. Een label dat gespecialiseerd is in het uitbrengen van schijnbaar verloren gegane of anderszins obscure live opnamen van Beroemde Grootheden in de Jazz.

Toen Ruud Jacobs de opnamen hoorde, merkte hij op dat hij wel wist dat hij toen goed speelde, “Maar zo goed, Nee.” En bij Sonny Rollins overtrof het ook de positieve herinneringen aan dit tourneetje door Holland. Michiel de Ruyter had het destijds in Arnhem over de mooiste Jazz gebeurtenis van de afgelopen 18 jaar! De man had toch echt heel veel meegemaakt op dat gebied! En Hans Dulfer tenslotte, meldde dat dit misschien wel het Beste Concert ooit was dat hij had meegemaakt.

Je wordt volledig van de sokken geblazen door de eerste tonen van het grote, donkerbruine geluid van de tenorsax van Sonny Rollins. Het is alsof de hemel helderblauw openbreekt nadat je de mistroostige Oostenrijkse Alpen doorgereden bent en de dalen zich verwijden naar het zonnige, mooi blauwe en heldergroene Italiaanse landschap. De eerste tonen van ‘Blue Room’ geven net zo’n euforische ervaring. Dat warme, volle geluid uit de tenorsax is overdonderend. Blijkt het ook nog eens op een van oorsprong Nederlandse tenorsax te te worden gespeeld: die van de Nederlandse tenorsaxofonist Jos van Heuverzwijn

Rollins proeft als het ware even het geluid van de tenor, terwijl hij wat licks en loopjes blaast, op weg naar het thema van ‘Blue Room’. Dan heel relaxed, komen de beide ritme mensen erbij en ontplooit het thema zich met een zekerheid, die als een warme douche over je heen sproeit. Zo moeten Han en Ruud het ook hebben gevoeld. Op zo’n moment word je als begeleider opgetild naar zijn niveau en begeleid je hem als zijns gelijke. 

De muziek op deze dubbel-cd is grofweg in drie hoofdstukken te verdelen: de nooit gebruikte vier stukken voor een radio-uitzending van de NCRV. Twee stukken die in de Go-Go club in Loosdrecht werden opgenomen, de thuishaven van Pim en Rita en het derde hoofdstuk de legendarische opname van dit trio in de Academie voor Beeldende Kunst in Arnhem, twee dagen ervoor. Daar traden de drie voor het eerst samen in de ring. Nooit samen gespeeld, laat staan geoefend en meteen voor de volle honderd procent een eenheid. Dat had Meneer Rollins nog niet meegemaakt! En hij vond het fantastisch. Meldde hij na het concert.

De iconische foto van het Arnhem concert, die we nog kennen uit het blad ‘Jazzwereld’

Voor iedereen die het vage geluid herinnert van de Sonny Rollins opname van ‘They Can’t Take that away’, zal met de ogen knipperen. Het geluid is behoorlijk verbeterd. Het is net of er wat dekens voor de microfoon zijn weggehaald. 

Natuurlijk kan je de muziek over je heen laten komen. Dat is sowieso een prachtig ruim twee uur durend feest om mee te maken. Je kunt ook langs prachtige weggetjes over deze dubbelaar zwerven: Zo kun je tot drie keer toe beluisteren hoe Rollins ‘Love Walked in’ aanpakt: Keurig voor de radio, in een kalm tempo met overtuiging gespeeld, of zoals in Loosdrecht, ruimschoots preluderend door allerlei motiefjes heen, om dan na zo’n drie minuten met zijn drieën het thema binnen te stormen. En tenslotte in Arnhem, waar hij ook zonder veel poespas, maar wel met duidelijk hoorbaar plezier, aan het thema begint en er dan als het ware stevig over begint te discussiëren, gaat onderzoeken wat er allemaal mee kan en hoe het moet.

Of, nog zo’n vergelijkend onderzoek: ‘Four’ staat er twee keer op. Een keer in de radiostudio. Lekker uptempo, mooi droog swingend, vol en ruimtelijk opgenomen. Rollins blaast het thema, werkt het uit en geeft al heel gauw het stokje over aan Jacobs, die uitgebreid soleert in zijn bekende gezwinde tempo, waarna Rollins met korte frasen Bennink langdurig achter de broek zit, die dat dan steeds weer van commentaar voorziet. 

Twee dagen eerder in Arnhem speelde hij ‘Four’ ook. Hier wordt dit thema in een razend tempo ter hand wordt genomen. De bas van Jacobs begeleidt dreunend op de tel. Rollins beukt zich met vaste hand door het thema en geeft er ongeëvenaard zijn visie op. Er zit in het begin, op 2:50 een rafeltje in de band, maar dat geeft niet in een uitvoering van ruim 22 minuten. De tenorist pakt motiefjes van het thema op allerlei manieren aan en omkleedt ze, zoekt naar andere benaderingen, ondertussen opgejaagd door de beide begeleiders. Op een gegeven moment neemt Jacobs ‘t heft in handen en laat langdurig horen, wat hij van ‘Four’ vindt. Waarna Han ook de ruimte neemt, in een soort vage vier om viertjes aangevuurd door de tenorist. Zijn echte solo wordt door hemzelf met kreten begeleid om het meer gewicht te geven. Als de tenor het weer overneemt, blijken ze achteraf pas halverwege de strijd. Ook al gaat Rollins dan even later op weg naar het eind. Hij stottert onderweg even, om weer op stoom te komen naar een nieuwe poging tot afsluiting. Vindt weer een nieuwe manier om het thema te interpreteren. En nog een keer, in zijn eentje. En steeds weer opnieuw, via een aanpalend themaatje, toch weer terug naar de basis. Het houdt niet op. Om tenslotte als hij in het eindspel te raakt, met een stukje van zijn geliefde Calypso, uiteindelijk toch al spelend bij de uitgang van de muziek te komen. De mensen die dat live hebben meegemaakt, zullen na afloop echt moeite hebben moeten doen om hun hoofd weer een beetje op orde te krijgen.

Sommige stukken hebben twee titels, omdat Rollins dan al gauw overgaat op de compositie waar hij dan echt mee aan de slag gaat. Dat is het geval bij ‘On Green Dolphin Street’ dat hij in ruim een halve minuut uitwerkt door op de hem bekende wijze een fragmentje uit het thema te blazen en dan daarover improviseert, een volgend fragmentje neemt, ook weer van pakweg 3 noten en daar dan ook heel even mee aan de gang gaat. Tot dat hij overgaat naar ‘There Will never be another You’. Waar hij datzelfde procedé toepast. Of hij gebruikt de tweede titel als het ware om daarmee de eerste rond te breien. Zoals met ‘Sonnymoon for two’, achter ‘They Can’t Take that away from me’ aan. Leuk om dat uit te zoeken. 

De bijna 90 minuten durende opname uit Arnhem heeft een mythische naam opgebouwd, in de afgelopen 53 jaar en voor de nieuwe luisteraar blijkt dat dat zeer terecht is. Blij toe dat dit nu voor iedereen toegankelijk is. Jochemsen heeft met deze cd dit verborgen pareltje aan de Gordel van Smaragd van Jaren-Zestig-schoonheden-in-de-Jazz prachtig opgepoetst en ‘aan den Volke’ geopenbaard. De officiële instanties kunnen nu maar losgaan met hun prijzen.

Er is in die tijd, de jaren zestig, namelijk veel schoons tot ons gekomen uit de opnamestudio’s van de VARA. Vaak met Meneer Bennink achter de trommels: Bij voorbeeld de Last Date opname van Eric Dolphy uit 1964, of een andere radio-opname van Michiel de Ruyter uit 1965 van Wes Montgomery en Clark Terry, toen met Pim en Ruud Jacobs en dan nu deze dubbelaar met Sonny Rollins uit 1967, opnieuw met Ruud Jacobs aan de bassnaren. Maar ook zonder Han is er veel moois uit Hilversum, nu studio 8, tevoorschijn gekomen: de Bill Evans opname uit 1969 die bij Resonance uitkwam onder de naam ‘Another Time’ als derde uur muziek op de plaat van het unieke, slechts een half jaar functionerende trio Evans, Gomez en DeJohnette. Ook deze laatste vondst werd met medewerking van dezelfde Frank Jochemsen bij het label ‘Resonance’ ondergebracht. 

Frank Jochemsen is nog lang niet oud. Hij mag zo nog jaren doorgaan.

Hier een omschrijving van de CD vanuit Resonance.

Plaats een reactie

12 − 8 =