Rembrandt Frerichs trio – Graffiti Jazz

Zowel Rembrandt Frerichs als Tony Overwater hebben in de loop van hun carrière gelijkwaardige ontwikkelingen doorgemaakt. Regelrechte actuele jazz tijdens de opleiding, spelen met grote Amerikaanse Jazzmusici en het doorgronden van de Arabische muziek. Beide zijn in staat om flexibel met nieuwe ontwikkelingen om te gaan.

De nieuwe cd van het trio ‘Graffiti Jazz’ is enerzijds te zien als een vervolg op hun cd ‘A Long Story Short’ uit 2014. Nu brengen ze voor de Jazz nieuwe begrippen in, door oneven en langere maatsoorten als 19/8. Op de cd valt het trio hiermee meteen in huis in ‘Binnen zonder kloppen’. Of ze gebruiken een eeuwenoude ritmische eenheid van dertig tellen uit de Arabische muziek, wat ze doen in ‘The King’s rhythm’. Dat is nog eens wat anders dan Europese maatsoorten als 4/4 of het meestal folkloristische 9/8. Of Frerichs heeft in ‘The Big Over Easy’ een alternatief ritme voor het slagwerk bedacht, dat toch swingt. Dat ze ook heel conventioneel een toegankelijke en aangename ballad kunnen spelen blijkt uit ‘After Johannes’. Het venijn zit ‘m hier in de herkomst van het thema: geleend van de eind 19e-eeuwse klassieke componist Johannes Brahms.

Ondanks al deze vernieuwingen wordt in de composities van de hand van de pianist/componist met veel discipline en vaak in uptempo krachtige jazz tevoorschijn getoverd. Iets waar slagwerker Planjer zijn hand niet voor omdraait en de bassist Overwater ook uiterst bedreven in blijkt. Het trio is voor deze opname ook teruggekeerd naar de conventionele muziekinstrumenten als de vleugel en de contrabas. 

Het enige stuk dat niet van de hand van Rembrandt Frerichs is, is het geraffineerde ’50 ways to leave your lover’ van Paul Simon. Het eigene van het Trio ligt ‘m hier in het verwerken van het relaxte keurslijf van het drummotief van Steve Gadd: met zijn drieën verwerken ze het dit in een staccato ritme en gedisciplineerd. Zoals gebruikelijk herken je de oude hit van Paul Simon er wel in terug, maar het is geheel ge“Frerichs’d”. In feite is Tony Overwater de hoofdpersoon in dit stuk, omdat hij op zijn contrabas de hoofdmoot van het stuk uitvoert.  

Voor het hoesje hebben ze opnieuw gekozen voor een statische foto van het trio, ook al lijkt het een dynamisch gebeuren: het trio poseert alsof ze graffiti aan het spuiten zouden zijn. Er is heel veel voor te zeggen, dat hun muziek even kleurrijk is als de vele verschillende, kleurrijke spuitbussen die bij het spuiten van Graffiti worden gebruikt. Frerichs geeft als hoofdargument dat hun muziek dezelfde euforie geeft, die hij ook voelde als jonge graffitikunstenaar. Nu is niet het illegale element, maar zijn het de ongebruikelijke factoren in de muziek die deze vreugde teweegbrengen. Niet alleen bij de muzikant, maar ook bij de luisteraar.  

Al met al is het een bijzondere en spannende cd, met veel humor in de stukken door de verwerking van al die bijzondere, nieuwe elementen.

Rembrandt Frerichs – Vleugel, Tony Overwater – contrabas, Vinsent Planjer – slagwerk

Rembrandt Frerichs Trio – Graffiti Jazz – Zennez

Rembrandt Frerichs c.s. – Het is nog steeds Herfst

Kayhan Kalhor, Rembrandt Frerichs, Tony Overwater, Vinsent Planjer – It’s Still Autumn

Aangepast instrumentarium
Rembrandt Frerichs heeft een jaar of zes geleden een pianoforte voor zichzelf verworven. Het is de reproductie van een pianoforte uit 1790, die een zachter geluid heeft dan de huidige piano. Daardoor klinkt hij beter samen met Oostelijke snaarinstrumenten. Frerichs heeft de uitdrukkingskracht van de piano en vleugel opgeofferd voor samenspel, dat daardoor meer in balans is. Van de weeromstuit hebben Tony Overwater en Vinsent Planjer hun instrumenten ook aangepast. De bassist speelt nu naast zijn contrabas ook op de violone. In zijn geval een zessnarige basviool. Ook deze klinkt zachter dan de moderne contrabas en Overwater speelt er even soepel en gedreven op als op zijn eerste instrument. Vinsent Planjer heeft zijn ‘Whisper kit’ zelf ontwikkeld door enkele reguliere trommels van zijn drumstel te verwisselen voor een eigen keuze uit diverse Oosterse en Afrikaanse trommels. Maar ook een zelfgebouwde Renaissance trommel. Door het gebruik van deze andere instrumenten is het samenspel van het trio egaler geworden van klank. De ontwikkeling van de stukken is daardoor ook gelijkmatiger.

Kayhan Kalhor
Het trio heeft de afgelopen jaren al enkele cd’s volgespeeld en deze keer gaat het om de samenwerking met de Iranese Kamanche speler Kayhan Kalhor. Woonachtig in de Verenigde Staten, zoekt hij de grenzen van zijn Klassieke en Folkloristische Perzische muziek op en werkt samen zoekt met gelijkgerichte muzikanten uit andere muzikale stromingen. Zo ook met Rembrandt Frerichs en Tony Overwater. Zij hebben beide die veel ervaring opgedaan in de muziek uit Egypte en het Nabije Oosten. De afgelopen jaren hebben ze al vaker samengespeeld en nu is er dan een cd uitgerold. De schijf bestaat uit twee delen: de suites Dawn en Dusk.
Elke suite bestaat uit enkele composities en een paar gezamenlijke improvisaties. De muziek zangert aangenaam door. Je moet er wel geduld voor hebben en goed blijven luisteren, om de ontwikkelingen te volgen. Anders lijkt het in onze West-Europese oren doelloos te worden wat de heren doen.

De suite ‘Dawn’
Als de introductie van de Suite ‘Dawn’ naar het eind loopt, schuift het kwartet successievelijk via Indiaas klinkende frases over naar ‘Dew Drops’ van Tony Overwater. Het volgende stuk, ‘Kayhan’s Chahar’, is in de kern een Folkloristisch thema dat enkele keren in dit stuk wordt gebruikt als bridge naar de volgende improvisatie. In eerste instantie is het Tony Overwater die improviseert. Na de bridge, waarin Kayhan Kalhor even ingaat op dit thema, komt Rembrandt Frerichs los. Als Kalhor dan opnieuw het thema speelt, neemt hij vervolgens uitgebreid de gelegenheid te baat om de mogelijkheden die hij ziet, uit te werken.
Nadat de Pianoforte en de Whisper kit dit deel van de suite afgesloten hebben, komt de Kamanche er in voor het deel ‘Still’. Begeleid door het warme zachte ostinato van Rembrand Frerichs en Tony Overwater, improviseert Kalhor maar door op zijn Kamanche. In feite is het zijn feature, bijna minimalistisch begeleid door de overige drie. Zoals steeds vloeien de onderdelen naadloos in elkaar en zetten aan tot een nieuw uitgangspunt. Zo heeft ‘Offering’ het vijfde deel dat op ‘Still’ aansluit, met zijn mineur melodie een mooi Armeens karakter. Dat klopt ook wel wan het is geschreven door Ara Dinkjian, een in Amerika uit Armeense ouders geboren muzikant en componist.Tony Overwater

De suite ‘Dusk’
In de Tweede suite ‘Dusk’ passeren na de uitgebreide introductie, waarin Kalhor op zijn Kamanche de hoofdrol speelt, drie composities de revue: ‘Autumn’ afkomstig uit de Armeense Folklore , ‘Autumn Winds’ van Tony Overwater en Rembrandt Frerichs’ ‘Long Story Short’.
In ‘Autumn’ hoor je de Armeense klankenrijkdom ook mooi terug. De herfstwinden, ‘Autumn Winds’, zijn aan deze bassist/violonist wel besteed. Zijn reeksen loopjes en versnellingen vertellen een imponerend en boeiend verhaal. De Kamanch van Kalhor en de whisperkit van Planjer begeleiden hem. Als de Pianoforte van Frerichs het stokje overneemt, gaat zijn Minimalmusic achtige spel langzaamaan over in het vierde deel, zijn eigen ‘Long Story Short’. Daar blijft de Minimalmusic techniek met brede bewegingen de hoofdtoon voeren.

De muziek op deze cd kan hallucinerend werken, maar daar tegenover staat dat het voor nuchter ingestelde luisteraars een lange zit kan worden. Deze grens-doorbrekende muziek is het waard om in thuis te geraken.

Kayhan Kalhor – Kamanche
Rembrandt Frerichs – Forte piano, Harmonium
Tony Overwater – Violone, contrabas
Vinsent Planjer – Whisper kit

Kepera Records
presentatie: 5 april 2019
Distributie: Challenge Records


Chaharpareh (staat niet op de cd!)