Mingus en het Metropole Orkest

Oud Goud (vernieuwd)

Charles Mingus’ muziek wordt nog steeds gespeeld, en hoe!

Veertig jaar geleden op 5 januari 1979 overleed Charles Mingus. Hij was bassist, componist, groepsleider, autobiograaf, pooier en een uiterst recalcitrant figuur. Hij wordt door de kenners in de Jazz in een adem genoemd met grootheden als Charlie Parker en Duke Ellington, zijn grote voorbeeld. In de jaren vijftig heeft hij verschillende keren een eigen label opgezet om zijn muziek en dat van musici die ook bij de gevestigde platenmaatschappijen geen kans kregen, uit te geven. Later onder het contract bij het label Columbia, kreeg hij voortdurend ruzie. Onder andere omdat hij de Gouverneur van Kansas in ‘Fables of Faubus’ voor rotte vis uitschold omdat die verbood zwarte studenten toe te laten  op z.g. ‘Witte’ scholen. Dat nummer heeft hij dan ook ongecensureerd, ook op zijn eigen labeltje opgenomen. Een andere keer nam hij voor een LP een nummer op dat hij al eerder op de plaat had gezet. Weliswaar onder een andere naam, “Want dat horen ze toch niet!” zei hij.

Zijn muziek wordt tot de dag van vandaag door een grote big band in New York levend gehouden, onder aanvoering van zijn weduwe Sue Mingus. Enkele jaren geleden kreeg die band nog een Grammy voor de cd  ‘Live at Jazz Standard’.
Ook in Nederland blijkt hij nog steeds populair. Het Metropole orkest heeft in 2009 in Amsterdam en Groningen concerten gegeven onder leiding van John Clayton, ter herinnering aan het feit dat de lp’s ‘Mingus Ah Um’ en ‘Mingus Dynasty’ in 1959 werden uitgebracht. Die waren speciaal voor deze gelegenheid voor het complete Metropole Orkest, dus inclusief strijkerssectie, gearrangeerd. Sue Mingus beleefde het als een Grote Gebeurtenis, omdat zijn stukken voor groot orkest waren gearrangeerd!
In 2011 werd bij het blad Jazzism een deel van dit concert op cd meegegeven. In 2012 werd het complete concert op het label BHM uitgebracht. Een groots monument voor deze bassist-componist.

In 2017 kreeg het Metropole orkest voor de vijfde keer op rij een uitnodiging om een van beroemde BBC Night of the Proms te verzorgen. De setlist van het ‘2009-concert’ werd uitgebreid met een aantal zangnummers van de Joni Mitchell cd ‘Mingus’. De laatste muziek waar aan Mingus heeft meegewerkt.
Speciaal voor dit concert werden enkele grootheden uitgenodigd om te komen soleren: de Amerikanen Shabaka Hutchings op basklarinet Leo Pellegrino op baritonsax, Christian Scott op trompet, zangeres Kandace Springs en uit de eigen gelederen op trombone: Bart van Lier. Toen werd het ‘2009’ concert uitgebreid met songs van de Joni Mitchell uitgave ‘Mingus’

Het hele concert kun je volgen op You Tube. Het is een twee uur durende sensatie van Mingus stukken gearrangeerd voor groot orkest. Een zeldzame belevenis. Je mist misschien de ambiance van die grote zaal, maar het feit dat je allemaal Mingus stukken voor je kiezen krijgt is werkelijk fantastisch. Het Orkest onder leiding van Jules Buckley steekt in glanzende vorm. Bart van Lier laat horen en zien hoe je op Mingusstukken improviseert en Leo Pellegrino doet daar op zijn beurt nog een schepje bovenop.

Als je onder het beeld op ‘meer weergeven drukt, vind je als eerste reactie de complete setlist, met precies aangegeven wanneer het volgende nummer begint. Een mooi ‘spoorboekje’. Zie de bijlage.

Bijlage:
Beneath the Underdog: Charles Mingus Revisited (Prom 53) – BBC Proms 2017

Bijlage 2, de Setlist:
Part 1:
00:00 Inleiding
04:05 Boogie Stop Shuffle with Shabaka Hutchings, Christian Scott, Bart van Lier. Arranged by John Clayton.
09:27 Celia with Christian Scott, Bart van Lier. Arranged by Outi Tarkiainen.
16:25 O. P. (Oscar Pettiford) with Christian Scott, Bart van Lier, Paul van der Feen. Arranged by Ilja Reijngoud. 26:47 I x Love with Christian Scott, Bart van Lier, Leo Pellegrino, Marc Schoken, Rik Mol. Arranged by Vladimir Nikolov.
35:17 Goodbye Pork Pie Hat with Peter Tiehuis, Bart van Lier. Arranged by Vladimir Nikolov.
42:10 II B.S. with Christian Scott, Leo Pellegrino, Bart van Lier. Arranged by John Clayton.
48:07 Weird Nightmare with Kandace Springs, Shabaka Hutchings. Arranged by Stefan Behrisch.
56:50 Gunslinging Bird with Bart van Lier, Leo Pellegrino. Arranged by Gil Goldstein.
1:04:39 Intermission
Part 2:
1:07:20 Fables of Faubus with Christian Scott, Shabaka Hutchings. Arranged by Tom Trapp.
1:17:34 Duke Ellington’s Sound of Love with Kandace Springs. Arranged by Laura Winkler.
1:25:07 Hora Decubitus with Shabaka Hutchings, Christian Scott, Bart van Lier. Arranged by Ilja Reijngoud.
1:31:29 God Must be a Boogie Man with Kandace Springs. Arranged by Vince Mendoza.
1:35:56 The Dry Cleaner from Des Moines with Kandace Springs, Marc Scholten. Arranged by Tim Davies.
1:39:46 Brasshouse with Leo Pellegrino, Martijn Vink.
1:42:46 Moanin’ with Leo Pellegrino. Arranged by Tom Trapp.
Encore:
1:50:24 Better Git It in Your Soul with Leo Pellegrino, Christian Scott, Shabaka Hutchings, Bart van Lier, Hans Vroomans. Arranged by Tom Trapp.

 

 

Twee jaarlijstjes over 2018

Aan het eind van het jaar is het de gewoonte om platen op een rijtje te zetten, van de top 2000  en 5000 tot en met een Friese Top 100.
Mijn reeks favorieten van dit jaar is in tweeën gedeeld: allereerst een vijftal historische opnamen van Amerikaanse Jazzmusici. Daarna een actuele top 10, inclusief een historische uitgave..
Verder uiteraard voor u, de lezer, de beste wensen voor 2019. Dat het maar een swingend en gezond jaar mag worden.

1. Bill Evans – Another Time (Live in Hilversum)
Weliswaar al in de zomer van 2017 uitgebracht, maar de cd kreeg ik ‘pas’ in januari 2018 te pakken. De muziek is vloeiend. Bill Evans, Eddie Gomez en Jack DeJohnette spelen organisch, alsof de muziek uit één gedachte ontstaat.Dit is tot nog toe de derde opname van dit legendarische trio.

2. John Coltrane – Both Directions
Elke muziek vondst van Coltrane is een aanwinst, ook al is er al zoveel te krijgen. De intensiteit van de muziek op deze (dubbel-)LP of -cd is groot, ondanks dat Coltrane de muziek waarschijnlijk  routineus doorspeelde. Ook dan straalt die intensiteit er van af. Elke keer weer horen, maakt deze muziek opnieuw waardevoller.

3. Miles Davis & John Coltrane – the Final tour
Eindelijk de officiële uitgave van een aantal illegale bootlegs van deze legendarische Europese Tournee in 1960 die heel veel getapet was. Nu dan technisch perfect opgenomen spannende muziek op een tweesprong, zowel bij Miles als bij Coltrane.

4. Dexter Gordon – In the Cave
De opname die in beperkte kring (rond Rein de Graaff) legendarisch is. Een uiterst gedreven en toch relaxte Dexter Gordon en een uitstekend spelend Nederlands Trio, bestaande uit Rob Madna Piano, Ruud Jacobs contrabas en Cees See drus.

5. Dizzy Gillespie – Live at the Singer Concerthall 1973
Uit de serie ‘The Lost Recordings’ van Fondamenta/Devialet. Het Franse Label dat regelmatig opnamen uit het archief van Beeld en Geluid op de markt brengt. Dit is de trompettist die al zijn muziek als het ware uit zijn mouw schudt en het zelf niet kan laten om er lekker op te swingen.

Dan nu de reeks die het afgelopen jaar de meeste indruk op mij heeft gemaakt. Op numero uno na is het een Nederlandse reeks. Natuurlijk zijn er veel meer uitgaven die in dit lijstje opgenomen zouden hebben kunnen worden, maar ik kan alleen kiezen uit wat ik binnen heb gekregen. 

1. Kurt Elling – The Question
De Amerikaanse zanger die het zingen en interpreteren heeft uitgebreid door het ongegeneerd inbrengen van  kruisen en mollen en de muziek toch kloppend houdt. Daarmee heeft hij zijn zang en ook weer deze cd, spannend gemaakt tot op het bot.

2. Jazz Orchestra of the Concertgebouw – CrossRoads
Het oorspronkelijke hobby-orkest dat met een pauze in de jaren negentig al zo’n 30 jaar bestaat. Eerst als ‘The Netherlands Concert Jazzband’, vervolgens als ‘New Concert Big Band’ en sinds een jaar of twintig als ‘Jazz Orchestra of the Concertgebouw’ kortweg het JOC. Onder leiding van Dennis Mackrel en Rob Horsten hebben ze dit najaar een fantastische dubbel-LP cq cd, uitgebracht met –voor het JOC heel traditioneel- composities uit eigen boezem. Het resultaat is een veelzijdig document geworden met stukken van vijf leden en de staf arrangeur van het orkest: Rob Horsting.  De stukken variëren van toegankelijk, via uitbundig Big Band werk tot heel moderne muziek. Een koninklijk resultaat.

3. Vincent Houdijk – Live at the NSJF 2018
Op het scheiden van het jaar en nog net op tijd uit, heeft vibrafonist Vincent Houdijk’s concert op het North Sea Jazz Festival 2018 op cd uitgebracht. De muziek is een wonder van schoonheid en evenwicht.

4. Coal Harbour – Jolt
De grote verrassing dit voorjaar was deze groep: een regulier Nederlands sextet met strijkkwartet. Voor veel jazzmusici is het een onbereikbare droom om met strijkers te spelen. Deze ploeg begint er maar mee. Bovendien produceren ze een ideale mix van Jazz en Klassiek. Hun muziek is zonder meer compleet. Zonder dat het Jazzliefhebbers echt opvalt dat er klassieke bronnen zijn aangeboord en Klassiek georiënteerde luisteraars zullen niet gauw ontdekken dat er (ook) jazz wordt gespeeld. Een pracht debuut.

5. Reinier Baas & Ben Van Gelder met het Metropole Orkest – Smash Hits
Reinier Baas en Ben van Gelder zijn twee jonge musici die veel samenspelen. De een bulkt van de mogelijkheden, de ander komt wat voorzichtiger en serieuzer over, maar heeft net zoveel muzikale rijkdom in zijn hoofd en vingers. Hier zijn ze met het Metropole orkest aan de gang. Wat een organisatie om dat complete orkest muzikaal naar je hand te zetten en er zelf boven uit te vleugelen! Onwaarschijnlijk.

6. Millennium Orchestra – Octopus
Een geweldige prestatie van Joan Reinders, de dirigent, componist en arrangeur, die bijna als de Duke zijn orkest gebruikt om zijn eigen composities uit  te kunnen voeren en in volle glorie te horen. De reeks stukken op deze cd vormen een mooie eenheid die  zeer de moeite van het beluisteren waard is

7. StarkLinneman – Pictures of an Exhibition
Ook een cd die nog maar niet zo lang uit is. Paul Stark’s heeft de negentiende eeuwse suite van de compositie van Moussorsky de Jazz in getrokken. En hoe! Heel geslaagd.

8. Treats – Wasting time
Ook een verrassing die dit voorjaar tevoorschijn kwam. Met zijn vieren en piano bas drums achter zich met een enkele saxpartij, buitelen de leden van dit zangkwartet over elkaar. Met een enthousiasme die deze muziek nog levendiger maakt dan ze normaliter al is.

9. Greetje Kauffeld – the song is You
Nog zo’n feestje op de plaat dat januari dit jaar uitkwam. De rijkdom van de stem van Greetje Kauffeld is ondanks 60 jaar zingen nog altijd ongebroken, weelderig en rijp. Allemaal Ballads die door Dig D’iz worden begeleid in voorbeeldig mooie arrangementen

10. Harry Verbeke – Broedermelk
Een prachtig vormgegeven heruitgave van de lp uit 1972. Maar dan met het complete  concert in plaats van de selectie op de oorspronkelijke LP. Dat hele concert was nog in volle glorie bij de opnametechnicus aanwezig. Hier hoor je de bevestiging dat Harry Verbeke live altijd veel meer soul in zijn spel legde, dan in de opname studio. Een 2-lp/2-cd die zonder meer als een pronkstukje had gepast in de serie Schatten van de Nederlandse Jazz van het Nederlands Jazz Archief.

Reinier Baas, Ben van Gelder en het Metropole Orkest olv Christian Elsässer met Smash Hits

Het blijft verbazingwekkend, hoe vruchtbaar de samenwerking kan zijn tussen jonge honden en gesettelde instanties.  Deze cd is daar een prachtig voorbeeld van. Het méér dan flexibele Metropole Orkest is hier versmolten met Reinier Baas en Ben van Gelder, twee grote namen in de Nederlandse Jazz. De een is een extraverte gitarist en de ander een introverte altist. Baas die zijn muziek als water uit een samengeknepen spons alle kanten op laat sprietsen en Van Gelder die zijn muziek heel zorgvuldig beeldhouwt. Het Metropole begeleidt en stimuleert die twee uitersten zonder problemen. Dat is te danken aan de dirigent en aan de arrangeurs.

Stuiter tegen Zilver
In de eerste twee stukken komt die tegenstelling perfect tot uiting. Ook al zijn beide stukken door Gerd Hermann Ortler gearrangeerd. Stuiter van Reinier baas doet zijn titel alle eer aan: Het orkest laat de muziek eerst alle kanten op spatten, om dan over te gaan naar het thema. Ben van Gelder heeft dan even gelegenheid om het thema te spelen, daarna gaat het weer op volle kracht verder.

Dan Silver Grey van Ben van Gelder. Na de inleiding met de zilveren klank van violen en harp, wordt het thema ingezet. Reinier Baas speelt zijn solo tokkelend op de gitaar, over een stevig spelend orkest. Alsof hij zo het grijs tegenover het zilver van de violen en de harp wil stellen. Angelo Verploegen soleert op fluegelhorn. Na het thema in forte uitgevoerd, is zijn solo peinzend en beschouwend.

Samenspel in het paleis
Hun samenwerking als duo in het 12 minuten durende Palace is voorbeeldig, ook al zet het de ingehouden spanning van de begeleidende slaggitaar en de dromerig uitbouwende altsax tegenover elkaar. Je hoort de ideale samenwerking tussen die twee. Als halfweg het orkest er heel voorzichtig bij komt, houden zij het beeld dat Ben van Gelder in geluid geschapen heeft zorgvuldig in stand. De gitarist voegt er heel zorgvuldig nog een solistische versiering aan toe. Dan neemt arrangeur en dirigent Elsässer het heft in handen en geeft het orkest even de vrije hand. Al was het maar om de weg open te maken voor de solo van de gitarist. De altsaxofoon krijgt dan tenslotte toch nog de gelegenheid om ook nog even van leer te trekken.

Andere stukken:
Mocht u overigens een mooi voorbeeld van het gitaarspel van Reinier Baas willen hebben, dan is zijn inleiding tot de 2d Coming of Homunculusdaar het perfecte stuk voor. In het stuk zelf laat hij zijn gitaristische spierballen nog even flink rollen.

In Do you know Ben van Gelder van Reinier Baas heeft hij zijn collega de ruimte gegeven om in het hoge register van zijn altsax te spelen. Baas begeleidt voorbeeldig met zijn bijna akoestisch afgestelde gitaar.
Het korte In Retrospect van Ben van Gelder geeft echt weer hoe je met enige tevredenheid terugkijkt op een gebeurtenis die achteraf goed verwerkt is.
Het Smooth Jazz Apocalypse is de rocker die door het hele orkest inclusief de solisten, met veel plezier lekker pittig neergezet wordt.

Het slotstuk van de cd is ook de afsluiting van Baas’ opera The Dramatic Demise of Princess Discombobulatrix. Dat is een klaagzang. Die heet in de opera niet voor niks Lament. In de opera is het de neerslag van het overlijden van prinses Discombobulatrix. Reinier heeft dit zelf gearrangeerd van dubbel septet met zangeres naar het gehele Metropole orkest. Zo eindigt dit programma met een dramatisch afscheid.
Wat een power zit er in deze tweemuzikanten!

Reinier Baas, Ben van Gelder en het Metropole Orkest olv Christian Elsässer – Smash Hits
Basta
Presentatie: 2 november 2018
Prijs: €14,99 bij Basta muziekReinier Baas of bij Ben van Gelder

Baas, Van Gelder en het MO: 2nd Coming of Homunculus en: Do you know Ben van Gelder?

Duo Van Gelder en Baas in 2015: Palace: