John Coltrane – Blue World

Zeker in de laatste jaren van zijn leven heeft John Coltrane vooral live een naam opgebouwd van de woest zoekende improvisator die zocht naar de ‘Ultieme Klank’. Daarnaast was hij ook in staat om zeer ingetogen en mooie ballads spelen. Eigenlijk vond hij naar mijn smaak daarin de ‘Ultieme Schoonheid’. Een van de LP’s waar op hij dat deed, komt uit 1962, draagt zijn naam als titel en bevat van die mooie langzame stukken. In die tijd wilde hij nog wel eens zijn sheets of sounds toepassen. Nu is er opnieuw een nieuwe uitgave met teruggevonden muziek uit juni 1964 van de tenorist. Het blijken stukken te zijn voor de Canadese film “Le Chat dans le sac” (De kat in de zak). Daarvoor heeft hij in een aparte opnamesessie eigen stukken van hem opnieuw opgenomen. Sommige meerdere keren.

Net zoals ‘Blue World’ worden ‘Naima’ en Village Blues’ in alle rust integer en geconcentreerd uitgewerkt. Doordat ‘Naima’ er twee keer op staat en ‘Village Blues’ drie keer, gaat er een hallucinerende werking van die herhaling uit. Dat komt ook door de voortdurende akkoordenreeksen die McCoy Tyner onder de muziek van de tenor zet. Het thema van ‘Village Blues’ bestaat eigenlijk een herhaald motief van vier noten. Door die eenvoud zing je het de tweede of derde keer meteen mee en volg je bijna automatisch het verloop van de compositie. Zonder dat het gaat vervelen. ‘Like Sonny’ en ‘Traneing in’ worden sneller gespeeld. ‘Like Sonny’ is ook een thema dat bestaat uit een vaak herhaald motief, zodat het wel in het geheel past. ‘Traneing in’ begint met een uitgebreide feature voor bassist Jimmy Garrison, zodat die ook zijn creativiteit op het thema kan botvieren. Daarna volgt McCoy dat voorbeeld, met een bluesy solo. Kortom op deze uitgave staat even mooie, maar nog bedachtzamer muziek als op het verloren gewaande album dat vorig jaar uitkwam onder de titel ‘Both Directions at once’. (zie hiervoor mijn bespreking)

John Coltrane – Blue World
Impulse!

John Coltrane – tenorsax
McCoy Tyner – piano
Jimmy Garrison – contrabas
Elvin Jones – drums

John Coltrane Quartet – Both Directions at once

John Coltrane Quartet – Both Directions at once
Impulse – Verve

John Coltrane – tenorsax, sopraansax
McCoy Tyner – piano
Jimmy Garrison – contrabas
Elvin Jones – drums


Als er een artiest is waarvan zijn muzikale ontwikkeling nauwkeurig is vastgelegd, dan is het die van John Coltrane wel. De vernieuwing van zijn muziek werd in eerste instantie al vastgelegd bij het beroemde eerste kwintet van Miles Davis. Voor de Nederlandsr fans bleek het meest verrassende moment van die ontwikkeling te vallen nadat Coltrane uit dit kwintet gestapt was. Voor de Europese Toer begin 1960, werd hij alsnog in het kwintet teruggehaald. Europa maakte zo kennis met de nieuwe weg die de tenorsaxofonist was ingeslagen. Het verhaal van het gedenkwaardige concert in het Kurhaus in Scheveningen is bekend: veel mensen liepen de zaal uit tijdens de solo van de saxofonist. Dit zou te ver gaan, dat was niet te volgen. Sindsdien leerden we zijn werk beter kennen en werd het steeds meer gewaardeerd. Tot de hemelbestormende exercities van de laatste paar jaar voor zijn dood in 1967 aan toe.

Both Directions at once
Dit jaar werd een tape in de nalatenschap van Coltranes ex-vrouw Naima gevonden met de neerslag van een opname op 6 maart 1963 in de beroemde opnamestudio van Rudy van Gelder.Het verhaal van deze opnamesessie geeft aan dat er voor de opname van de zanger Johnny Hartman met Coltrane twee opnamedagen waren gereserveerd. Echter op de eerste dag is Hartman niet komen opdagen, of was alsnog afgezegd. Wie zal het zeggen.
Het bleek een monotape te zijn. Omdat de originele stereo-opname nooit was gebruikt en uit ruimte overwegingen was vernietigd, is deze mono tape de enige neerslag van die dag. Hiervan zijn nu twee albums uitgebracht: een enkele cd met alle verschillende gespeelde stukken en een luxe uitvoering met twee cd’s. Die tweede cd bevat meerdere alternatieve takes van enkele stukken. Zie voor de lijst van stukken hieronder. Voor de verslaglegging van de ontwikkeling van het spel van Coltrane biedt deze opname een enorme verrijking en uitbreiding van de kennis over zijn groei.

De opnamen van deze dag zijn nu, 55 jaar later op cd uitgekomen. Je mag er uit opmaken dat Coltrane deze opname sessie deels heeft gebruikt om nieuwe composities in studio omgeving vast te leggen en deels om verder te onderzoeken. Uit de genummerde takes van de composities blijkt dat er voor de cd een keuze gemaakt is. Zo heeft hij tot vier keer toe Impressions verder uitgewerkt. Op de dubbel-cd vind je nog drie uitvoeringen. Deze versies werden niet zo gehaast gespeeld, als live wel werd gedaan. Voor elke jazzmusicus is dit prachtig studiemateriaal om te ontdekken wat Coltrane achtereenvolgens deed en hoe de composities werden benaderd. Een prachtige momentopname.

Slow Blues, voorheen ook al meerdere keren op de plaat gezet, is meer een studie opname, dan een blues. Frasen worden fiks uitgeprobeerd. Het stuk duurt ruim 11 minuten. ElvinJones begeleidt heel basaal en Coltrane zoekt de ene na de andere frase uit.

Nature Boy staat er als enige standard op. Dit blijkt de oudst bekende opname van dit nummer te zijn. Februari en maart 1965 zou hij het nog een paar keer opnemen. Het thema krijgt een aangepaste behandeling. Dat geeft aan dat hij toen al heel bekend was met het thema. Vervolgens varieert hij op elke maat van het thema, voordat de volgende maat wordt gespeeld. Tenslotte rondt hij het stuk voor zichzelf af. Bas en drums worden dan heel langzaam weggedraaid. En dat in 3:24

En dan de vier nieuwe stukken. One up, one down, Vilia, Untitled Original 11383 en Untitled Original 11386. Het kwartet speelde toen een aantal weken in Birdland en was dus helemaal op elkaar ingespeeld. Deze voor ons nieuwe stukken zullen die periode live dus meerdere keren aan de orde zijn geweest. Vandaar dat de spanningsboog in de stukken er meteen goed inzit. Voor de luisteraar alleen maar mooi. Door de sfeer in de studio worden de stukken geconcentreerd en gecontroleerd opgenomen. Live neemt Coltrane vaak wat meer ruimte en stretcht hij zijn solo’s meer. Van voor tot achter is de muziek boeiend. Zeker als je de stukken een paar keer hebt gedraaid, worden de thema’s en solo’s je meer eigen en gaan zelfs als oorwurmen fungeren. Ik kan niet anders zeggen dan dat er hoorbaar met veel intentie en warmte wordt gespeeld. Het Untitled Original 11386 is wat mij betreft favoriet. Dit staat ook nog twee keer op de tweede cd. Een mooi springerige intro op sopraan en een meeslepend b-gedeelte. Na de herhaling gaat Coltrane direct los. Het blijft melodieus en genuanceerd. Geen flarden en stapelingen, ‘gewoon’ spelen. Van Untitled Original 11383 staat ‘slechts’ een take op de cd. En ook nog als openingstrack.

Opnameplaats en -datum: Englewood Cliffs, 6 maart 1963
Uitgebracht: Juli 2018
Label: Impulse!Verve
Prijs: CD: € 20,-
CD Deluxe (2-cd) €23,-

 

Terzijde 1.
Lijst van stukken:
CD1

  • Untitled Original 11383 (take 1)
  • Nature Boy
  • Untitled Original 11386 (take 1)
  • Vilia (take 3)
  • Impressions (take 3)
  • Slow Blues
  • One Up, One Down (take 1)

CD 2

  • Impressions (take 1)
  • Impressions (take 2)
  • Impressions (take 4)
  • Untitled Original 11386 (take 2)
  • Untitled Original 11386 (take 5)
  • One Up, One Down (take 6)

Terzijde 2.
Opwinding over teruggevonden oude opnamen

Elke nieuwe snipper muziek van hem wordt gekoesterd. Alle gevonden opnamen worden met veel publiciteit gepresenteerd. In 2014 werd nog een Live opnamen van hem gevonden en uitgebracht: ‘Offering – Live at Temple University’. Dat geldt trouwens voor alle grote Jazzmusici. Elke keer als er een complete opname van een groot Jazzmusicus alsnog het leven ziet, is de hele Jazzwereld in rep en roer. Dat gold bijvoorbeeld voor de in 2005 teruggevonden Live opname uit november 1957 van Thelonious Monk met Coltrane at the Carnegie Hall; of voor de in 2007 gevonden opname van het concert van het Charles Minges sextet, dat in 1964 in de Cornell Universiteit in New York werd gegeven aan de vooravond van zijn beroemde Europese tournee met Eric Dolphy. Om van de vele gevonden concertopnamen van Bill Evans, de pianist, maar niet te spreken. Elk van deze ontdekkingen wordt bijgezet als een welkome verrijking van het oeuvre van de betreffende artiest (-en)