Twee jaarlijstjes over 2018

Aan het eind van het jaar is het de gewoonte om platen op een rijtje te zetten, van de top 2000  en 5000 tot en met een Friese Top 100.
Mijn reeks favorieten van dit jaar is in tweeën gedeeld: allereerst een vijftal historische opnamen van Amerikaanse Jazzmusici. Daarna een actuele top 10, inclusief een historische uitgave..
Verder uiteraard voor u, de lezer, de beste wensen voor 2019. Dat het maar een swingend en gezond jaar mag worden.

1. Bill Evans – Another Time (Live in Hilversum)
Weliswaar al in de zomer van 2017 uitgebracht, maar de cd kreeg ik ‘pas’ in januari 2018 te pakken. De muziek is vloeiend. Bill Evans, Eddie Gomez en Jack DeJohnette spelen organisch, alsof de muziek uit één gedachte ontstaat.Dit is tot nog toe de derde opname van dit legendarische trio.

2. John Coltrane – Both Directions
Elke muziek vondst van Coltrane is een aanwinst, ook al is er al zoveel te krijgen. De intensiteit van de muziek op deze (dubbel-)LP of -cd is groot, ondanks dat Coltrane de muziek waarschijnlijk  routineus doorspeelde. Ook dan straalt die intensiteit er van af. Elke keer weer horen, maakt deze muziek opnieuw waardevoller.

3. Miles Davis & John Coltrane – the Final tour
Eindelijk de officiële uitgave van een aantal illegale bootlegs van deze legendarische Europese Tournee in 1960 die heel veel getapet was. Nu dan technisch perfect opgenomen spannende muziek op een tweesprong, zowel bij Miles als bij Coltrane.

4. Dexter Gordon – In the Cave
De opname die in beperkte kring (rond Rein de Graaff) legendarisch is. Een uiterst gedreven en toch relaxte Dexter Gordon en een uitstekend spelend Nederlands Trio, bestaande uit Rob Madna Piano, Ruud Jacobs contrabas en Cees See drus.

5. Dizzy Gillespie – Live at the Singer Concerthall 1973
Uit de serie ‘The Lost Recordings’ van Fondamenta/Devialet. Het Franse Label dat regelmatig opnamen uit het archief van Beeld en Geluid op de markt brengt. Dit is de trompettist die al zijn muziek als het ware uit zijn mouw schudt en het zelf niet kan laten om er lekker op te swingen.

Dan nu de reeks die het afgelopen jaar de meeste indruk op mij heeft gemaakt. Op numero uno na is het een Nederlandse reeks. Natuurlijk zijn er veel meer uitgaven die in dit lijstje opgenomen zouden hebben kunnen worden, maar ik kan alleen kiezen uit wat ik binnen heb gekregen. 

1. Kurt Elling – The Question
De Amerikaanse zanger die het zingen en interpreteren heeft uitgebreid door het ongegeneerd inbrengen van  kruisen en mollen en de muziek toch kloppend houdt. Daarmee heeft hij zijn zang en ook weer deze cd, spannend gemaakt tot op het bot.

2. Jazz Orchestra of the Concertgebouw – CrossRoads
Het oorspronkelijke hobby-orkest dat met een pauze in de jaren negentig al zo’n 30 jaar bestaat. Eerst als ‘The Netherlands Concert Jazzband’, vervolgens als ‘New Concert Big Band’ en sinds een jaar of twintig als ‘Jazz Orchestra of the Concertgebouw’ kortweg het JOC. Onder leiding van Dennis Mackrel en Rob Horsten hebben ze dit najaar een fantastische dubbel-LP cq cd, uitgebracht met –voor het JOC heel traditioneel- composities uit eigen boezem. Het resultaat is een veelzijdig document geworden met stukken van vijf leden en de staf arrangeur van het orkest: Rob Horsting.  De stukken variëren van toegankelijk, via uitbundig Big Band werk tot heel moderne muziek. Een koninklijk resultaat.

3. Vincent Houdijk – Live at the NSJF 2018
Op het scheiden van het jaar en nog net op tijd uit, heeft vibrafonist Vincent Houdijk’s concert op het North Sea Jazz Festival 2018 op cd uitgebracht. De muziek is een wonder van schoonheid en evenwicht.

4. Coal Harbour – Jolt
De grote verrassing dit voorjaar was deze groep: een regulier Nederlands sextet met strijkkwartet. Voor veel jazzmusici is het een onbereikbare droom om met strijkers te spelen. Deze ploeg begint er maar mee. Bovendien produceren ze een ideale mix van Jazz en Klassiek. Hun muziek is zonder meer compleet. Zonder dat het Jazzliefhebbers echt opvalt dat er klassieke bronnen zijn aangeboord en Klassiek georiënteerde luisteraars zullen niet gauw ontdekken dat er (ook) jazz wordt gespeeld. Een pracht debuut.

5. Reinier Baas & Ben Van Gelder met het Metropole Orkest – Smash Hits
Reinier Baas en Ben van Gelder zijn twee jonge musici die veel samenspelen. De een bulkt van de mogelijkheden, de ander komt wat voorzichtiger en serieuzer over, maar heeft net zoveel muzikale rijkdom in zijn hoofd en vingers. Hier zijn ze met het Metropole orkest aan de gang. Wat een organisatie om dat complete orkest muzikaal naar je hand te zetten en er zelf boven uit te vleugelen! Onwaarschijnlijk.

6. Millennium Orchestra – Octopus
Een geweldige prestatie van Joan Reinders, de dirigent, componist en arrangeur, die bijna als de Duke zijn orkest gebruikt om zijn eigen composities uit  te kunnen voeren en in volle glorie te horen. De reeks stukken op deze cd vormen een mooie eenheid die  zeer de moeite van het beluisteren waard is

7. StarkLinneman – Pictures of an Exhibition
Ook een cd die nog maar niet zo lang uit is. Paul Stark’s heeft de negentiende eeuwse suite van de compositie van Moussorsky de Jazz in getrokken. En hoe! Heel geslaagd.

8. Treats – Wasting time
Ook een verrassing die dit voorjaar tevoorschijn kwam. Met zijn vieren en piano bas drums achter zich met een enkele saxpartij, buitelen de leden van dit zangkwartet over elkaar. Met een enthousiasme die deze muziek nog levendiger maakt dan ze normaliter al is.

9. Greetje Kauffeld – the song is You
Nog zo’n feestje op de plaat dat januari dit jaar uitkwam. De rijkdom van de stem van Greetje Kauffeld is ondanks 60 jaar zingen nog altijd ongebroken, weelderig en rijp. Allemaal Ballads die door Dig D’iz worden begeleid in voorbeeldig mooie arrangementen

10. Harry Verbeke – Broedermelk
Een prachtig vormgegeven heruitgave van de lp uit 1972. Maar dan met het complete  concert in plaats van de selectie op de oorspronkelijke LP. Dat hele concert was nog in volle glorie bij de opnametechnicus aanwezig. Hier hoor je de bevestiging dat Harry Verbeke live altijd veel meer soul in zijn spel legde, dan in de opname studio. Een 2-lp/2-cd die zonder meer als een pronkstukje had gepast in de serie Schatten van de Nederlandse Jazz van het Nederlands Jazz Archief.

John Coltrane – 5 original Albums

Dakar

Cecil Payne, Pepper Adams – baritonsax
Mal Waldron – piano
Doug Watkins – bas
Art Taylor – drums

Lush Life

Donald Byrd – trompet
Earl May, Red Garland – bas
Art Taylor, Louis Hayes, Al Heath – drums

Soultrane

Red Garland – piano
Paul Chambers – bas
Art Taylor – drums

Bahia

Wilbur Hardin – trompet
Red Garland – piano
Paul Chambers – bas
Art TaylorJimmy Cobb – drums

The Last Trane

Donald Byrd – Trompet
Red Garland – piano
Paul Chambers, Earl May – bas
Louis Hayes, Art Taylor – drums

John Coltrane werd 23 september 1926 geboren en op 17 juli 1967 overleed hij. Ruim veertig jaar oud. Eigenlijk is hij netto slechts een periode van twaalf jaar daadwerkelijk ontwikkelend in de Jazz bezig geweest.

Universal heeft in 2016 een set van vijf albums van John Coltrane uitgebracht uit de Prestige tijd onder de naam ‘5 original Albums’. De opnamen stammen uit de periode maart 1957 – december 1958. Uit de recordings die Coltrane in die tijd maakte voor Prestige zijn nog 13 albums met muziek van  hem samengesteld. In deze periode bij Prestige werden nog veel meer platen opgenomen waar Coltrane als sideman aan deelnam. Een drukke tijd dus voor de tenorist.

De opnamen voor deze vijf cd’s bij Prestige speelden zich voor een deel af rond de tijd dat Coltrane eind april 1957 uit het kwintet van Miles was gezet omdat hij van de Heroïne af moest: zijn onaangepaste gedrag was niet meer om te harden. Aangezien hij toch al bezig was met afkicken, was dit ontslag de laatste stimulans om–cold turkey- met deze drug te stoppen. Vanaf dat moment won hij dat gevecht tegen de verslaving. Zijn hele constitutie werd steeds beter. Niet in de laatste plaats zijn muziek. Deze vijf LP’s zijn in die overgangstijd opgenomen.
Red Garland (piano), Paul Chambers (bas) en Art Taylor (drums) speelden op bijna alle opnamen in de ritmesectie. Op de oudste opnamen, van Dakar, spelen Mal Waldron, Doug Watkins en Art Taylor achter de saxofonist.
De Dakar opnamen blijken nog van voor eind april 1957 te zijn en komen verhalend over: veelal melodieus en met veel gevoel voor de Blues. Hier doen ook de baritonsaxofonisten Pepper Adams en Cecil Payne aan mee. Deze beide knorrepotten kleuren de muziek van Coltrane mooi in.

Op de andere LP’s  hoor je dat hij steeds gedurfder speelt. Hier hoor je de ‘Sheets of Sounds’ terug. Coltrane legde dat uit met de opmerking dat hij elk akkoord in zijn geheel wilde spelen. Daarvoor moest hij dan soms 5 of 7 noten spelen waar 2 of 4 noten normaal is. Daardoor lijkt het alsof hij zich letterlijk door de noten rolt, om er maar zoveel mogelijk mee te nemen. Als je dat weet, herken je dat bijvoorbeeld in ‘Slo Blues’ op Lush Life.

De hoezen van Lush Life en Soultrane brachten me terug in de tijd: die staarden me altijd aan in winkels en (jazz-)tijdschriften in de jaren zestig. Nu heb ik ze dan toch keer. En ik mag wel zeggen: Lush Life had wel eerder in huis mogen komen. De muziek op deze cd houdt het midden tussen prachtige ballads met als slot een mid-tempo ‘I Hear a Rhapsody’ In de Billy Strayhorn compositie ‘Lush Life’ wordt Coltrane door Paul Chambers met gestreken bas en door Red Garland op de piano breed begeleid. Als Coltrane na het bewandelen van de compositie zijn visie op het werk van Strayhorn laat horen, komt Louis Hayes op drums erbij. Voor Red Garland moet het een feest geweest zijn om zijn visie op ‘Lush Life’ te laten horen. Uiteindelijk mag ook Donald Byrd soleren. Met krap veertien minuten is dit het leeuwendeel van kant twee en niet voor niets het titelnummer. Op kant een heeft Coltrane ‘slechts’ bas en drums tot zijn beschikking. Daardoor kan hij volop schitteren boven de stadig geplukte bas van Earl May en het stimulerende drumwerk van Art Taylor.

Soultrane  blijkt ook een heel toegankelijke plaat te zijn, waarvan het slotnummer als een fury wordt gespeeld. Terwijl dat –‘Russian Lullaby’- geschreven is als een slaapliedje. ‘Good Bait’ van Tadd Dameron, het openingsnummer, wordt net zoals ‘Theme for Ernie’ in een rustig tempo gespeeld.
In Bahia hoor je ook dat hij zich meer toelegt op het spelen van de complete akkoorden, de zogenaamde Sheets of Sound.  In ‘Goldsboro Express’ deed hij dat net zo snel als die Express reed.
De Lp’s zijn destijds in de loop van de tijd uitgebracht, Daarbij hebben ze de chronologie niet echt in het oog gehouden.  ‘The Last Trane’ kwam als ‘nakomertje’ achteraan, in plaats als derde, chronologisch de juiste plek. De titel ‘The Last Trane’ is suggestief: Het is niet zozeer zijn laatste opname ooit, maar het is de plaat die Prestige in 1966 uitbracht met de laatste van de Coltrane-opnamen die ze nog in hun kluizen hadden liggen.

Opgenomen in: Hackensack, New Jersey bij Rudy van Gelder
TitelOpnamenUitgebracht in
Dakar 12 maart 1957, 20 april 19571963
Lush Life31 mei 1957, 10 januari 19581961
The Last Trane16 augustus 1957, 26 maart 19581966
Soultrane7 februari 19581958
Bahia 11 juli 1958, 26 december 19581965
Label:Prestige, Universal Music

Prijs van de box: vanaf €17,-

Terzijde 1
In de periode dat deze LP’s werden opgenomen, kreeg Coltrane ook beter contact met Thelonious Monk. In het voorjaar van 1957 nam hij in eerste instantie de tijd om de stukken van Monk, bij de pianist thuis, in te studeren. Puur uit nieuwsgierigheid. Toen hij in Augustus 1957 de kans kreeg om in het kwartet van Monk mee te spelen, was dat helemaal een kolfje naar zijn hand. Daarvan hebben we de cd ‘Live at the Five Spot’ aan overgehouden. Een opname die Naima Coltrane met slechts een microfoon van dit kwartet maakte. Mooier van klank en productie is de in 2007 teruggevonden band van een Live opname voor een charitatief concert in de Carnegie Hall op 29 november 1957. Coltrane en Monk laten dan een staaltje wonderschone muziek horen.

Terzijde 2
Nog een bijzonderheid is dat in deze tijdsspanne ook de lp Blue Train bij Blue Note werd opgenomen. Coltrane had een mondelinge afspraak met Blue Note lopen dat hij nog eens een LP bij hen zou  opnemen. Dat werd dus Blue Train. Dit is een van de beroemdste platen van Coltrane geworden. Met complexere muziek dan op de Prestige platen staat. Dat komt waarschijnlijk omdat er bij Blue Note altijd tijd om te oefenen werd gegeven. Daardoor konden arrangementen worden uitgewerkt en ingeoefend. Dat geeft ook het verschil aan met de Prestige opname filosofie: niet te veeleisend zijn en als de muzikant het oké vond, werd er niet meer opnieuw gespeeld.

Terzijde 3
In 1960 pas kregen we hier in Europa plotseling te horen waarmee Coltrane toen mee bezig was. Toen kwam hij met het Miles Davis Quintet mee naar Europa en deed tijdens de concerten zijn eigen ding. Die onderzoekingen in wat allemaal kon, kwamen schockerend over. En werden veelal niet door iedereen op juiste waarde geschat. In diezelfde tijd zat de Jazz in zijn geheel in een overgangsfase van Hardbop naar de Free Jazz. Coltrane bij Miles was hier in Europa een van de eerste signalen van wat er in de V.S. gaande was op Jazzgebied.

Terzijde 4
In zijn Discografie op: https://www.jazzdisco.org/john-coltrane/catalog/ kun je precies nagaan aan welke opnamesessies Coltrane deelnam en op welke platen Coltrane (mee-) speelde.

John Coltrane Quartet – Both Directions at once

John Coltrane Quartet – Both Directions at once

John Coltrane – tenorsax, sopraansax
McCoy Tyner – piano
Jimmy Garrison – contrabas
Elvin Jones – drums


Als er een artiest is waarvan zijn muzikale ontwikkeling nauwkeurig is vastgelegd, dan is het die van John Coltrane wel. De vernieuwing van zijn muziek werd in eerste instantie al vastgelegd bij het beroemde eerste kwintet van Miles Davis. Voor de Nederlandsr fans bleek het meest verrassende moment van die ontwikkeling te vallen nadat Coltrane uit dit kwintet gestapt was. Voor de Europese Toer begin 1960, werd hij alsnog in het kwintet teruggehaald. Europa maakte zo kennis met de nieuwe weg die de tenorsaxofonist was ingeslagen. Het verhaal van het gedenkwaardige concert in het Kurhaus in Scheveningen is bekend: veel mensen liepen de zaal uit tijdens de solo van de saxofonist. Dit zou te ver gaan, dat was niet te volgen. Sindsdien leerden we zijn werk beter kennen en werd het steeds meer gewaardeerd. Tot de hemelbestormende exercities van de laatste paar jaar voor zijn dood in 1967 aan toe.

Both Directions at once
Dit jaar werd een tape in de nalatenschap van Coltranes ex-vrouw Naima gevonden met de neerslag van een opname op 6 maart 1963 in de beroemde opnamestudio van Rudy van Gelder.Het verhaal van deze opnamesessie geeft aan dat er voor de opname van de zanger Johnny Hartman met Coltrane twee opnamedagen waren gereserveerd. Echter op de eerste dag is Hartman niet komen opdagen, of was alsnog afgezegd. Wie zal het zeggen.
Het bleek een monotape te zijn. Omdat de originele stereo-opname nooit was gebruikt en uit ruimte overwegingen was vernietigd, is deze mono tape de enige neerslag van die dag. Hiervan zijn nu twee albums uitgebracht: een enkele cd met alle verschillende gespeelde stukken en een luxe uitvoering met twee cd’s. Die tweede cd bevat meerdere alternatieve takes van enkele stukken. Zie voor de lijst van stukken hieronder. Voor de verslaglegging van de ontwikkeling van het spel van Coltrane biedt deze opname een enorme verrijking en uitbreiding van de kennis over zijn groei.

De opnamen van deze dag zijn nu, 55 jaar later op cd uitgekomen. Je mag er uit opmaken dat Coltrane deze opname sessie deels heeft gebruikt om nieuwe composities in studio omgeving vast te leggen en deels om verder te onderzoeken. Uit de genummerde takes van de composities blijkt dat er voor de cd een keuze gemaakt is. Zo heeft hij tot vier keer toe Impressions verder uitgewerkt. Op de dubbel-cd vind je nog drie uitvoeringen. Deze versies werden niet zo gehaast gespeeld, als live wel werd gedaan. Voor elke jazzmusicus is dit prachtig studiemateriaal om te ontdekken wat Coltrane achtereenvolgens deed en hoe de composities werden benaderd. Een prachtige momentopname.

Slow Blues, voorheen ook al meerdere keren op de plaat gezet, is meer een studie opname, dan een blues. Frasen worden fiks uitgeprobeerd. Het stuk duurt ruim 11 minuten. ElvinJones begeleidt heel basaal en Coltrane zoekt de ene na de andere frase uit.

Nature Boy staat er als enige standard op. Dit blijkt de oudst bekende opname van dit nummer te zijn. Februari en maart 1965 zou hij het nog een paar keer opnemen. Het thema krijgt een aangepaste behandeling. Dat geeft aan dat hij toen al heel bekend was met het thema. Vervolgens varieert hij op elke maat van het thema, voordat de volgende maat wordt gespeeld. Tenslotte rondt hij het stuk voor zichzelf af. Bas en drums worden dan heel langzaam weggedraaid. En dat in 3:24

En dan de vier nieuwe stukken. One up, one down, Vilia, Untitled Original 11383 en Untitled Original 11386. Het kwartet speelde toen een aantal weken in Birdland en was dus helemaal op elkaar ingespeeld. Deze voor ons nieuwe stukken zullen die periode live dus meerdere keren aan de orde zijn geweest. Vandaar dat de spanningsboog in de stukken er meteen goed inzit. Voor de luisteraar alleen maar mooi. Door de sfeer in de studio worden de stukken geconcentreerd en gecontroleerd opgenomen. Live neemt Coltrane vaak wat meer ruimte en stretcht hij zijn solo’s meer. Van voor tot achter is de muziek boeiend. Zeker als je de stukken een paar keer hebt gedraaid, worden de thema’s en solo’s je meer eigen en gaan zelfs als oorwurmen fungeren. Ik kan niet anders zeggen dan dat er hoorbaar met veel intentie en warmte wordt gespeeld. Het Untitled Original 11386 is wat mij betreft favoriet. Dit staat ook nog twee keer op de tweede cd. Een mooi springerige intro op sopraan en een meeslepend b-gedeelte. Na de herhaling gaat Coltrane direct los. Het blijft melodieus en genuanceerd. Geen flarden en stapelingen, ‘gewoon’ spelen. Van Untitled Original 11383 staat ‘slechts’ een take op de cd. En ook nog als openingstrack.

Opnameplaats en -datum: Englewood Cliffs, 6 maart 1963
Uitgebracht: Juli 2018
Label: Impulse!Verve
Prijs: CD: € 20,-
CD Deluxe (2-cd) €23,-

 

Terzijde 1.
Lijst van stukken:
CD1

  • Untitled Original 11383 (take 1)
  • Nature Boy
  • Untitled Original 11386 (take 1)
  • Vilia (take 3)
  • Impressions (take 3)
  • Slow Blues
  • One Up, One Down (take 1)

CD 2

  • Impressions (take 1)
  • Impressions (take 2)
  • Impressions (take 4)
  • Untitled Original 11386 (take 2)
  • Untitled Original 11386 (take 5)
  • One Up, One Down (take 6)

Terzijde 2.
Opwinding over teruggevonden oude opnamen

Elke nieuwe snipper muziek van hem wordt gekoesterd. Alle gevonden opnamen worden met veel publiciteit gepresenteerd. In 2014 werd nog een Live opnamen van hem gevonden en uitgebracht: ‘Offering – Live at Temple University’. Dat geldt trouwens voor alle grote Jazzmusici. Elke keer als er een complete opname van een groot Jazzmusicus alsnog het leven ziet, is de hele Jazzwereld in rep en roer. Dat gold bijvoorbeeld voor de in 2005 teruggevonden Live opname uit november 1957 van Thelonious Monk met Coltrane at the Carnegie Hall; of voor de in 2007 gevonden opname van het concert van het Charles Minges sextet, dat in 1964 in de Cornell Universiteit in New York werd gegeven aan de vooravond van zijn beroemde Europese tournee met Eric Dolphy. Om van de vele gevonden concertopnamen van Bill Evans, de pianist, maar niet te spreken. Elk van deze ontdekkingen wordt bijgezet als een welkome verrijking van het oeuvre van de betreffende artiest (-en)